Κατεψυγμένα έμβρυα και εμβρυομεταφορά από απόψυξη
Η πρώτη επιτυχημένη εγκυμοσύνη που προέκυψε από την κατάψυξη εμβρύου έλαβε χώρα την δεκαετία του 1980. Έκτοτε πολλά ζευγάρια/γυναίκες έχουν καταψύξει έμβρυα και τα έχουν χρησιμοποιήσει μεταγενέστερα. Η μεταφορά εμβρύου μετά από απόψυξη (ή αλλιώς FET – από τα αρχικά frozen embryo transfer) πραγματοποιείται χρησιμοποιώντας έμβρυα που δημιουργήθηκαν από κύκλο διέγερσης και τα οποία έχουν κρυοσυντηρηθεί για μελλοντική χρήση.
Γιατί καταψύχουμε έμβρυα;
Συχνά κατά την διάρκεια της εξωσωματικής γονιμοποίησης υπάρχουν έμβρυα καλής ποιότητας που δεν χρησιμοποιούνται αμέσως. Αντί να απορριφθούν υπάρχει η επιλογή να καταψυχθούν για μελλοντική χρήση (σε περίπτωση που η θεραπεία δεν είναι επιτυχής την πρώτη φορά ή για ένα αδερφάκι). Η κατάψυξη εμβρύων μπορεί επίσης να είναι μια καλή επιλογή για:
- Άτομα που θα υποβληθούν σε χημειοθεραπεία ή λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή που ενδέχεται να επηρεάσει την αναπαραγωγική τους ικανότητα (αν και πλέον η κρυοσυντήρηση ωαρίων είναι μια ασφαλής διαδικασία σε περίπτωση που η γυναίκα το επιθυμεί ή είναι μόνη της).
- Αν κάποιος θέλει την επιλογή να χρησιμοποιήσει τα έμβρυά του σε μελλοντική θεραπεία γονιμότητας για προσωπικούς λόγους.
- Αν η θεραπεία πρέπει να ακυρωθεί μετά την ωοληψία (π.χ. αν υπάρχει άσχημη αντίδραση στα φάρμακα γονιμότητας) και η εμβρυομεταφορά να αναβληθεί σε μεταγενέστερο χρόνο.
Τι συμβαίνει όταν καταψύχονται τα έμβρυα;
Δυστυχώς δεν είναι όλα τα έμβρυα κατάλληλα για κατάψυξη, επομένως μόνο έμβρυα καλής ποιότητας θα επιλεγούν για το σκοπό αυτό. Τα έμβρυα μπορούν να καταψυχθούν σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξής τους (π.χ. 1η, 2η, 3η ημέρα) ή αργότερα στην ανάπτυξή τους από την 5η ως και την 6η ημέρα (στάδιο βλαστοκύστης) που είναι το στάδιο που προτιμούμε να κρυοσυντηρούμε έμβρυα στο εργαστήριο της Fertilia.
Τα έμβρυα θα τοποθετηθούν σε μια ουσία που αντικαθιστά το νερό στα κύτταρά τους το οποίο τα προστατεύει από βλάβες που προκαλούνται από τον σχηματισμό κρυστάλλων πάγου. Στην συνέχεια θα καταψυχθούν με την μέθοδο της ταχείας κατάψυξης (υαλοποίηση) και θα αποθηκευτούν σε ειδικά δοχεία υγρού αζώτου μέχρι να είναι το ζευγάρι ή γυναίκα έτοιμοι να τα χρησιμοποιήσουν. Καμία βιολογική διεργασία (όπως η γήρανση) δεν μπορεί πλέον να λάβει χώρα σε αυτές τις συνθήκες φύλαξης μέχρι να αποψυχθούν τα έμβρυα.
Τι είναι ο κύκλος Freeze All;
Σε αυτές τις περιπτώσεις όλα τα έμβρυα που προκύπτουν από έναν κύκλο εξωσωματικής καταψύχονται. Ορισμένοι ασθενείς επωφελούνται από αυτή την διαδικασία αν έχουν υψηλότερο κίνδυνο για σύνδρομο υπερδιέγερσης των ωοθηκών, μια σπάνια και δυνητικά επικίνδυνη πάθηση που μπορεί να προκύψει όταν μια ασθενής λαμβάνει διεγερτικές ορμόνες για την αύξηση της παραγωγής ωαρίων. Συνεπώς τα έμβρυα μεταφέρονται σε μελλοντικό χρόνο στο ενδομήτριο όταν οι ωοθήκες δεν είναι σε διέγερση. Επίσης αν υπάρχει θέμα με το βλεννογόνο του ενδομητρίου μπορεί να χρειαστεί κατάψυξη εμβρύων και μεταφορά τους σε δεύτερο χρόνο όταν το πρόβλημα θα έχει επιλυθεί. Ακόμα υπάρχουν ενδείξεις ότι η μεταφορά εμβρύων σε μεταγενέστερο χρόνο μπορεί να βοηθήσει τα ποσοστά εμφύτευσης.
Κατάψυξη εμβρύων για Προεμφυτευτικό Γενετικό Έλεγχο (PGT-A)
Χρησιμοποιούμε επίσης κύκλους FAE (Freeze all embryos) για να ελέγξουμε ένα έμβρυο για μια γενετική διαταραχή, ώστε να διασφαλίσουμε ότι το έμβρυο έχει λιγότερες πιθανότητες να φέρει ή να αναπτύξει γενετικές ασθένειες. Για να κάνουν PGT-A οι εμβρυολόγοι αφαιρούν λίγα κύτταρα από την εξωτερική στοιβάδα του εμβρύου, τα οποία στην συνέχεια στέλνουν στο κέντρο γενετικής για έλεγχο. Τα έμβρυα που έχουν υποβληθεί σε βιοψία στην συνέχεια καταψύχονται ενώ περιμένουμε τα αποτελέσματα του γενετικού ελέγχου, και τυχόν ευπλοειδικά έμβρυα που προκύπτουν μπορούν να μεταφερθούν σε έναν επόμενο κύκλο απόψυξης.
Πόσο επιτυχημένη είναι η κατάψυξη εμβρύων;
Τα ποσοστά επιτυχίας της εξωσωματικής γονιμοποίησης με χρήση κατεψυγμένων εμβρύων αυξάνονται χρόνο με το χρόνο και πλέον είναι πολύ πιο συγκρίσιμα και συχνά καλύτερα από τα ποσοστά χρήσης φρέσκων εμβρύων. Η επιβίωση των εμβρύων που έχουν καταψυχθεί και αποψυχθεί είναι >95%. Και η πιθανότητα επιτυχούς εγκυμοσύνης κατά την μεταφορά τους σε σύγκριση με τα φρέσκα έμβρυα είναι συγκρίσιμη σε όλες τις ηλικίες. Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο International Journal of Reproductive Biomedicine εξέτασε τα αποτελέσματα πάνω από 1000 περιπτώσεων εμβρυομεταφοράς που αφορούσαν είτε φρέσκα είτε κατεψυγμένα έμβρυα. Οι ερευνητές δεν βρήκαν στατιστική διαφορά μεταξύ των τύπων εμβρύων όσον αφορά τα ποσοστά εγκυμοσύνης ή την υγεία του εμβρύου.
Βλάπτει η κατάψυξη τα έμβρυα;
Η απόψυξη των εμβρύων είναι μια αντιστροφή της διαδικασίας κατάψυξης. Το έμβρυο τοποθετείται σε μια ειδική ουσία η οποία ενθαρρύνει το νερό να επιστρέψει στα κύτταρα αντικαθιστώντας την ουσία που χρησιμοποιήθηκε για την κατάψυξη των εμβρύων. Αυτό επιτρέπει στα έμβρυα να επιστρέψουν στις κανονικές βιολογικές τους διαδικασίες και να συνεχίσουν να αναπτύσσονται. Δεν είναι ασυνήθιστο για ένα έμβρυο που επιβιώνει από την διαδικασία κατάψυξης να χάσει λίγα κύτταρα. Ωστόσο στις περισσότερες περιπτώσεις το έμβρυο θα ανακάμψει και θα αντικαταστήσει αυτά τα κύτταρα.
Τι συμβαίνει κατά τη μεταφορά εμβρύου μετά από απόψυξη;
Ο εμβρυολόγος θα επιλέξει το καλύτερο έμβρυο προς απόψυξη με βάση την συνολική του ποιότητα πριν την κατάψυξή του. Το έμβρυο θα αποψυχθεί το πρωί της μεταφοράς ώστε οι εμβρυολόγοι να μπορούν να παρατηρήσουν αν έχει επιβιώσει από την απόψυξη και πώς αναπτύσσεται. Το χρονικό αυτό διάστημα δίνει στους εμβρυολόγους ευελιξία ώστε αν χρειαστεί να ενημερώσουν έγκαιρα το ζευγάρι /γυναίκα σε περίπτωση που το έμβρυο δεν αποψυχθεί καλά, και να υπάρχει η δυνατότητα να αποψυχθεί και άλλο έμβρυο ή στην χειρότερη περίπτωση να ακυρωθεί η εμβρυομεταφορά, γεγονός πολύ σπάνιο στο εργαστήριο της Fertilia.
Για πόσο χρονικό διάστημα μπορούν να αποθηκευτούν τα έμβρυα;
Θεωρητικά ένα σωστά κατεψυγμένο έμβρυο μπορεί να παραμείνει στην κρυοσυντήρηση για απεριόριστο χρονικό διάστημα. Τα έμβρυα παραμένουν στην φύλαξη σε ειδικά δοχεία σε θερμοκρασίες όπου σχεδόν καμία βιολογική διεργασία δεν λαμβάνει χώρα. Η τυπική περίοδος αποθήκευσης για έμβρυα είναι τα 5 έτη με περιόδους ανανέωσης της αποθήκευσης για απεριόριστο χρονικό διάστημα πλέον, επιτρέποντας έτσι σε νεότερους ασθενείς να αποθηκεύσουν τους γαμέτες και τα έμβρυά τους για όλη την διάρκεια της αναπαραγωγικής τους ζωής.
**Της Χαρίκλειας Παπανίκου, MSc, ESHRE certified, HCPC Registered Senior Κλινικός Εμβρυολόγος, Υπεύθυνη Εργαστηρίου Fertilia.