Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση (PGT)
Η Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση είναι μια σειρά μεθόδων που μας επιτρέπει να εξετάσουμε την γενετική ποιότητα του εμβρύου πριν την μεταφορά του στην μήτρα.
Χωρίζεται σε 3 κατηγορίες ανάλογα με το είδος της βλάβης που ψάχνουμε:
- PGT-A, για ανευπλοειδίες, συστήνεται σε κυρίες μετά το 38ο έτος της ηλικίας τους, καθώς είναι πιθανότερο να έχουμε γενετικές ανωμαλίες στα ωάρια όσο η ηλικία αυξάνεται,
- PGT-M, για μονογονιαδιακές ασθένειες, όταν υπάρχει ιστορικό συγκεκριμένης γενετικής ασθένειας στην οικογένεια, είτε σε επικρατές γονίδιο (στον ένα γονέα), είτε υπολειπόμενο (φορεία και στους δυο), και
- PGT-SR, για να εξετάσουμε δομικές αλλαγές στα χρωμοσώματα του εμβρύου μετά από παθολογικό καρυότυπο, όπως μεταθέσεις, ελλείψεις ή διπλασιασμούς μέρους των χρωμοσωμάτων.
Σχηματισμός Βλαστοκύστης
Απαραίτητη προϋπόθεση για να πραγματοποιηθεί βιοψία σε ένα έμβρυο είναι ο σχηματισμός βλαστοκύστης . Αυτό γίνεται την 5η ή την 6η μέρα της εξέλιξης του εμβρύου κατά την καλλιέργειά του στο εργαστήριο. Η βλαστοκύστη αποτελείται από 120-200 κύτταρα και έχει δύο διακριτούς σχηματισμούς:
Την έσω κυτταρική μάζα, από την οποία θα προκύψει το παιδί που θα κυοφορηθεί και την τροφοβλάστη, μια σειρά κυττάρων στην περιφέρεια του σχηματισμού της βλαστοκύστης που είναι υπεύθυνα για την εμφύτευση του εμβρύου στο ενδομήτριο καθώς και την υποστήριξη του κατά την περίοδο της κύησης.
Κατά την βιοψία, δεν επεμβαίνουμε ποτέ στην έσω κυτταρική μάζα και τα κύτταρα που απομακρύνονται για εξέταση ανήκουν αποκλειστικά και μόνο στην τροφοβλάστη.
Τι είναι Μωσαϊκισμός;
Μωσαϊκισμός είναι το φαινόμενο κατά το οποίο στην βλαστοκύστη συνυπάρχουν δυο γραμμές κυττάρων, μια παθολογική και μια φυσιολογική. Σύμφωνα με μελέτες, το ποσοστό των εμβρύων με μωσαϊκισμό είναι περίπου 20%. Οι ανευπλοειδίες που υπάρχουν σε κάποια κύτταρα της βλαστοκύστης, έχουν δημιουργηθεί σε προηγούμενο στάδιο, συνήθως στις πρώτες διαιρέσεις του εμβρύου την 2η ή και την 3η μέρα της ανάπτυξης. Τα κύτταρα αυτά διαιρούνται και πολλαπλασιάζονται καθώς η βλαστοκυστη μεγαλώνει και αυξάνει τον αριθμό των κυττάρων της.
Γνωρίζουμε ότι τα έμβρυα είναι προγραμματισμένα να απομακρύνουν τα παθολογικά κύτταρα προς την τροφοβλάστη, στην προσπάθεια τους να διατηρήσουν υγιές το σύνολο των κυττάρων από το οποίο θα προκύψει το έμβρυο.
Είναι λοιπόν πιθανό, αφαιρώντας κάποια κύτταρα της τροφοβλάστης να βρούμε παθολογικά κύτταρα, τα οποία να μην αντικατοπτρίζουν την πραγματική γενετική σύσταση του εμβρύου.
Ο μωσαϊκισμός μπορεί να είναι σύνθετος, σε περισσότερα του ενός χρωμοσώματα, σε ένα συγκεκριμένο χρωμόσωμα ή σε μέρος ενός χρωμοσώματος. Μπορεί επίσης να είναι υψηλού βαθμού, δηλαδή πάνω από το 50% των κυττάρων να είναι παθολογικά, ή χαμηλού βαθμού κάτω του 50% των κυττάρων να είναι παθολογικά.
Ερμηνεία των αποτελεσμάτων της Προεμφυτευτικής Γενετικής Διάγνωσης
Τα αποτελέσματα της Προεμφυτευτικής Γενετικής Διάγνωσης όταν έχουμε μωσαϊκισμό, προβληματίζουν τα ζευγάρια και αποτελούν πρόκληση στην συμβουλευτική για τον θεράποντα ιατρό και τον γενετιστή.
Μέχρι τώρα, πάνω από 2700 εμβρυομεταφορές, έχουν γίνει παγκοσμίως με μωσαϊκά έμβρυα. Γενικά θεωρούμε ότι είναι σχετικά ασφαλές (και προτείνεται) να μεταφέρουμε έμβρυα με χαμηλό ποσοστό μωσαικισμού, όταν δεν υπάρχουν έμβρυα με φυσιολογικό αποτέλεσμα, καθώς μελέτες έχουν δείξει ότι ένα ποσοστό αυτών μπορεί να είναι φυσιολογικά. Επίσης έχουμε περισσότερες πιθανότητες, ένα έμβρυο να είναι φυσιολογικό, όταν έχει χαμηλού βαθμού μωσαϊκισμό για μέρος ενός χρωμοσώματος και όχι για ολόκληρο χρωμόσωμα.
Εξαιρούνται της εμβρυομεταφοράς συνήθως, τα έμβρυα με μωσαϊκισμό (έστω και χαμηλό) στα φυλετικά χρωμοσώματα (Χ και Υ) καθώς και στα χρωμοσώματα που αφορούν τα ζευγάρια 13,18 και 21, καθώς έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να οδηγήσουν σε παιδιά με σύνδρομο, Patau, Edwards, και Down αντίστοιχα.
Προτεραιοποίηση των εμβρύων για μεταφορά, ανάλογα με το αποτέλεσμα PGT
Είναι αυτονόητο ότι δίνουμε προτεραιότητα για εμβρυομεταφορά στα έμβρυα με φυσιολογικό αποτέλεσμα. Συνήθως μεταφέρουμε ένα (1) έμβρυο, καθώς η πιθανότητα εγκυμοσύνης είναι μεγαλύτερη.
Εάν υπάρχει έμβρυο με χαμηλού επιπέδου μωσαϊκισμό, είναι απαραίτητη γενετική συμβουλευτική, για να συζητηθεί η πιθανότητα το έμβρυο αυτό να είναι φυσιολογικό και να αποφασισθεί αν θα προχωρήσουμε σε εμβρυομεταφορά με λελογισμένο ρίσκο. Τονίζεται ότι τα μωσαϊκά έμβρυα έχουν λιγότερες πιθανότητες εμφύτευσης, κλινικής εγκυμοσύνης και γεννήσεων.
Εάν δυο έμβρυα έχουν παρόμοια ποσοστά μωσαικισμού, τότε δίνεται προτεραιότητα σε αυτό με την καλύτερη μορφολογία.
Τα έμβρυα με υψηλού βαθμού μωσαϊκισμό, στην συντριπτική τους πλειοψηφία, δεν μεταφέρονται και καταστρέφονται μετά από έγγραφη συναίνεση των ασθενών.
ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ, θα πρέπει επίσης να επισημάνουμε τα παρακάτω:
- Τα έμβρυα με φυσιολογικό αποτέλεσμα έχουν πάρα πολύ μικρή, αλλά όχι μηδενική πιθανότητα να είναι παθολογικά, για αυτό πάντα προτείνεται επιβεβαίωση του αποτελέσματος με προγεννητικό έλεγχο.
- Η μορφολογική ποιότητα των εμβρύων δεν είναι απαραίτητο να συνδέεται με την γενετική ποιότητα των εμβρύων, και έτσι δεν μπορούμε να αποφύγουμε την βιοψία και την Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση, ακόμα και αν το σύνολο των διαθέσιμων εμβρύων είναι άριστης μορφολογικής ποιότητας.
- Η Προεμφυτευτική Γενετική διάγνωση για ανευπλοειδίες δεν αυξάνει την πιθανότητα γέννησης, μειώνει όμως σημαντικά την πιθανότητα παλίνδρομης κύησης που επιφέρει μεγάλο ψυχολογικό φορτίο στο ζευγάρι και κυρίως στην γυναίκα, καθώς αποφεύγει την μεταφορά παθολογικών εμβρύων.
- Για την διενέργεια Προεμφυτευτικής Γενετικής Διάγνωσης είναι απαραίτητο να πάρουμε άδεια από την Εθνική Αρχή Υποβοηθουμένης Αναπαραγωγής πριν την έναρξη της διέγερσης.
**Γράφει Ελισάβετ Χατζηϊωάννου, BSc, MSc (Medical Genetics), ESHRE Certified, Senior Κλινικός Εμβρυολόγος