Μία από τις πιο συχνές ερωτήσεις που δεχόμαστε στο εργαστήριο είναι:
«Ποιο είναι το καλύτερο έμβρυο;»
Η απάντηση όμως δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται.
Στο εμβρυολογικό εργαστήριο αξιολογούμε τα έμβρυα με βάση τη μορφολογία τους:
Ημέρα 1 – Γονιμοποίηση (2PN)
Ημέρες 2–3 Αξιολόγηση αυλάκωσης
Ημέρες 5–6 Αξιολόγηση βλαστοκύστης
- στα πρώτα στάδια – τον αριθμό, τη συμμετρία των κυττάρων και τον βαθμό κατακερματισμού
- αργότερα – την ποιότητα της βλαστοκύστης, δηλαδή την ανάπτυξη της εσωτερικής κυτταρικής μάζας από την οποία θα αναπτυχθεί το έμβρυο και του τροφοεκτοδέρματος που θα σχηματίσει τον πλακούντα.
Για αυτό και η επιλογή του εμβρύου δεν είναι μια απλή “βαθμολόγηση”. Είναι μια επιστημονική διαδικασία αξιολόγησης, που απαιτεί γνώση, εμπειρία και συνεχή παρατήρηση.
Γιατί το «ομορφότερο» έμβρυο δεν οδηγεί πάντα σε εγκυμοσύνη;
Η μορφολογία δείχνει πιθανότητα. Η βιολογία αποφασίζει.
Η μορφολογική αξιολόγηση μάς βοηθά να «εκτιμήσουμε» ποιο έμβρυο έχει περισσότερες πιθανότητες να εμφυτευθεί. Δεν μπορεί όμως να προβλέψει με βεβαιότητα ποιο θα οδηγήσει σε εγκυμοσύνη.
Ένα άριστης ποιότητας έμβρυο μπορεί να μην εμφυτευθεί, ενώ ένα έμβρυο μέτριας μορφολογικής ποιότητας μπορεί να εξελιχθεί σε μια φυσιολογική εγκυμοσύνη και στη γέννηση ενός υγιούς παιδιού.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Επειδή η επιτυχία της εμφύτευσης εξαρτάται από πολλούς παράγοντες:
✔️ τη γενετική σύσταση του εμβρύου,
✔️ τη δεκτικότητα του ενδομητρίου,
✔️ τον συγχρονισμό μεταξύ εμβρύου και μήτρας,
✔️ αλλά και βιολογικούς μηχανισμούς που η επιστήμη συνεχίζει να μελετά.
Η μορφολογία είναι ένα πολύτιμο εργαλείο, αλλά δεν αποτυπώνει ολόκληρη τη βιολογική εικόνα ενός εμβρύου.
Η μορφολογική αξιολόγηση είναι μια μη επεμβατική μέθοδος που συμβάλλει στην ιεράρχηση των διαθέσιμων εμβρύων και στην επιλογή εκείνου με τις καλύτερες πιθανότητες εμφύτευσης. Παρότι η άριστη μορφολογία δεν εγγυάται ότι ένα έμβρυο είναι γενετικά φυσιολογικό ή ότι θα οδηγήσει σε εγκυμοσύνη, παραμένει θεμελιώδες εργαλείο στην κλινική εμβρυολογία, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με σύγχρονες τεχνολογίες, όπως η συνεχής παρακολούθηση ανάπτυξης (time-lapse) και, όπου ενδείκνυται, ο προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος.
Η εμβρυολογική αξιολόγηση δεν είναι η αναζήτηση του “τέλειου” εμβρύου. Είναι η προσπάθεια να αναγνωρίσουμε εκείνο που, με βάση τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, έχει τις μεγαλύτερες πιθανότητες να δημιουργήσει μια νέα ζωή.
Πότε επιλέγεται έμβρυο στο στάδιο αυλάκωσης και πότε βλαστοκύστη;
Η απάντηση δεν είναι ίδια για όλα τα ζευγάρια.
Η απόφαση βασίζεται στον αριθμό και την ποιότητα των διαθέσιμων εμβρύων, στο ιστορικό του ζευγαριού, στην ηλικία της γυναίκας, στις ιδιαιτερότητες κάθε κύκλου και στη στρατηγική του κέντρου. Μέχρι την ημέρα 5–6 γίνεται ένα επιπλέον στάδιο φυσικήςεπιλογής: κάποια έμβρυα που φαίνονται καλά στην ημέρα 3, ενδέχεται στη συνέχεια να μην συνεχίσουν την ανάπτυξη τους μέχρι το στάδιο της βλαστοκύστης. Έτσι, όταν υπάρχουν αρκετά έμβρυα, η καλλιέργεια μέχρι βλαστοκύστη μας δίνει τη δυνατότητα να δούμε ποια από αυτά συνεχίζουν με επιτυχία την ανάπτυξή τους και να επιλέξουμε εκείνα με τα πιο ευνοϊκά χαρακτηριστικά.
Στόχος είναι πάντα η επιλογή του σταδίου που προσφέρει τις καλύτερες πιθανότητες επιτυχούς εμφύτευσης για το συγκεκριμένο περιστατικό.
Ποιο είναι λοιπόν το καλύτερο έμβρυο;
Η απάντηση δεν είναι πάντα, «αυτό που φαίνεται καλύτερο στο μικροσκόπιο». Η μορφολογία μας βοηθά να αξιολογήσουμε και να επιλέξουμε, αλλά δεν προβλέπει με βεβαιότητα το αποτέλεσμα.
Γι’ αυτό η επιλογή του εμβρύου είναι μια σύνθετη διαδικασία, που συνδυάζει την εικόνα του με την αναπτυξιακή του πορεία και τα δεδομένα κάθε περίπτωσης.
**Της Γιώτας Βαλέρα, BSc, MSc, Κλινικός Εμβρυολόγος